Afiŝita de: Lariko Melnik | 06.11.2009

La lasta kaj la venonta lecionoj

Venontan lecionon (la 9an de novembro) ni daŭrigas la temon “Plibonigu vian vortokonon” per la nomoj de legomoj en Esperanto.

Pasintan semajnon ni diskutis la nomojn de fruktoj kaj nuksoj, sed foje estis iom da konfuzo: montriĝis laŭ la vortaro, ke pluraj vortoj povas rilati aŭ al la frukto aŭ al ties arbo. Poste mi plu esploris, kaj malkovris, ke temas pri arbitraj ŝanĝoj faritaj en la nova eldono de PIV. Jen la mesaĝo, kiun mi ĵus sendis al la konsultejo de la Akademio.

Lastatempe mi faris lecionon pri nomoj de fruktoj kaj nuksoj en Esperanto. Mi trovis min fronte al neatendita problemo: ke kelkaj vortoj, kiuj laŭ mia ĉiama uzo, estas nomoj de fruktoj aŭ nuksoj, laŭ PIV fakte apartenas ne al la fruktoj sed al la arboj. Mi ĉiam supozis, ke moruso, kokoso, juglando estas la nomo de frukto (aŭ nukso), sed laŭ NPIV tiuj estas la arbonomoj el kiuj oni derivas la vortojn morusbero, kokosnukso, juglandonukso aŭ simile.

Estis ankaŭ konfuzo pri rubuso: mi ĉiam uzas tiun vorton indiferente ĉu por la frukto, ĉu por la arbusto, sed laŭ PIV ĝi rilatas specife al la arbusto, kaj oni nepre diru rubusberoj.

Esplorante pli pri la afero, mi trovis la klarigon en la enkonduko al NPIV p.33, “Nomoj de plantoj kaj de ties fruktoj”, laŭ kiu estis provo raciigi la sistemon laŭ tiu uzata de botanikistoj. Tamen, Kokoso, Juglando, Moruso estas Fundamentaj vortoj; ĉu ili povas ŝanĝi sian signifon, aŭ ĉu ilia signifo neniam estis klare difinita?

Cetere, dum la sama leciono mi malkovris kun surprizo, ke la arbo, kiun mi ĉiam nomas “hipokaŝtano”, laŭ NPIV prefere estu “hipokastano” (estas transsendo al tiu formo, kie troviĝas la difinoj). En la malnova PIV kaj en PV aperas nur la formo kun Ŝ.

Krome, la vorto “legumeno” tute ne estas trovebla en NPIV. Tiu estas vorto, kiun mi sufiĉe ofte uzas por tiu familio de legomoj, kiu inkluzivas pizojn kaj fazeolojn. Kiam mi ne trovis ĝin en NPIV, mi estis konfuzita, kaj eĉ demandis min, ĉu mi mem inventis tiun vorton. Poste mi tamen trovis ĝin en la malnova PIV, kaj eĉ en PV kun jena ekzemplo: “La fruktoj de la fazeoloj, faboj, pizoj estus legumenoj”. Ĉu vorto povas simple malaperi el vortaro?

La tagon post la leciono mi hazarde legis jenan frazon de Zamenhof, kiu verkis ĝin post la deklaro pri la netuŝebleco de la Fundamento dum la unua kongreso en 1905: “Kiu jam lernis Esperanton devas havi la nepran certecon, ke li ne estos devigata ĝin ree lerni, ke neniu lernita vorto estos senvalorigita, kaj ke li neniam estos nekomprenata de aliaj esperantistoj.” Sed efektive mi havas la senton, ke ĝuste tio okazis al mi.


Responses

  1. En PIV 2005, ĉiuj menciitaj fruktoj/nuksoj, de pizoj ĝis kokosoj, estas notitaj unuavice kiel plantoj sed kun kroma signifo kiel frukto/nukso. Ŝajnas al mi, ke tiu dusenceco estas sufiĉe ĝenerala en diversaj lingvoj: oni povas grimpi sur juglandon sed ankaŭ manĝi ĝin. Kiu el tiuj du sencoj estas la ‘ĉefa’, tio dependas iom de la uzanto. Se ni povas feliĉigi la botanikistojn per tio, ke la vortara difino prefere apartenu al la planto (arbo, arbusto, arbedo, palmo, liano, herbo ktp), kun la frukto/nukso kiel dua signifo, estu tiel!
    La vorto ‘rubuso’ ne estas escepto, kontraŭe al via rimarko. Almenaŭ en PIV 2005 staras la dua signifo kun difino ‘~bero’.

    Certe ni ne rajtas ŝanĝi la signifon de fundamentaj vortoj kiel ‘juglando’. Sed ni memoru, ke la fundamentaj signifoj estas ‘difinitaj’ nur per apudmeto de la tradukoj en pluraj naciaj lingvoj. Sekve, se ankaŭ en tiuj lingvoj iu vorto aplikiĝas kaj al la planto kaj al la frukto/nukso, ankaŭ en Esperanto ĝi havas tiun dusencecon.

    Ankaŭ mi miras, ke la vorto ‘legumeno’ malaperis el PIV. Foje la kabinetaj vortaristoj forgesas, ke ili servu al la parolantoj de la lingvo. La formon ‘hipokastano’ mi emas katalogi kun ekzemple ‘ingrediento’ kaj ‘akĉento’ sub la rubriko ‘kabinetaj eksperimentoj’. Mi persone ignoras ilin.


Respondi

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Ŝanĝi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Ŝanĝi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Ŝanĝi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Ŝanĝi )

Connecting to %s

Kategorioj

%d bloggers like this: